สร้าง “ห้องเย็น” (Cold Storage) ให้ประหยัดไฟและเก็บความเย็นได้นาน

1) ทำไม “ห้องเย็น” ถึงกินค่าไฟ และทำไมหลายโครงการพลาด

ห้องเย็นเป็นระบบที่ต้อง “สูบความร้อนออก” ตลอดเวลา ค่าไฟจึงผูกกับ ภาระความร้อน (Heat Load) และ ประสิทธิภาพระบบทำความเย็น. หลายโครงการมักพลาดเพราะออกแบบเน้นเครื่องทำความเย็น แต่ละเลย Envelope และการปิดรั่ว ทำให้ความเย็น “ไหลออก” และความชื้น “ไหลเข้า” ผลลัพธ์คือคอมเพรสเซอร์ทำงานหนัก น้ำแข็งเกาะคอยล์มากขึ้น ต้อง Defrost บ่อยขึ้น และค่าไฟพุ่งโดยไม่รู้ตัว

2) ประเภทห้องเย็นและการตั้งเป้าอุณหภูมิ

การเลือกชนิดห้องเย็นต้องเริ่มจาก “สินค้า” และ “กระบวนการ” เพราะจะกระทบทั้งฉนวน ระบบพื้น และสเปกระบบทำความเย็น โดยทั่วไปแบ่งเป็นกลุ่มหลัก ๆ ดังนี้

3) เก็บ Requirement ให้ครบก่อนออกแบบ (Owner Input ที่ควรมี)

ข้อมูลไม่ครบทำให้ผู้ออกแบบต้อง “เดา” ซึ่งมักจบด้วยการเผื่อสเปกเกินจำเป็น (งบสูง) หรือสเปกต่ำไป (ระบบทำงานหนัก/ของเสีย) ข้างล่างคือรายการข้อมูลที่ควรเตรียมเพื่อให้ทีมออกแบบและผู้รับเหมาประเมินได้แม่น

4) ภาระความร้อน (Heat Load) มาจากไหน — เข้าใจภาพรวมก่อนคุยสเปก

การคำนวณ Heat Load เชิงละเอียดต้องใช้ข้อมูลมาก แต่สำหรับผู้บริหาร/เจ้าของโครงการ การเข้าใจ “แหล่งความร้อน” จะช่วยให้ตัดสินใจได้เร็วว่าอะไรควรลงทุนเพิ่ม โดย Heat Load หลัก ๆ มาจาก 4 กลุ่มนี้

ภาพประกอบ: จุดรั่วหลักมักอยู่ที่ประตู-วงกบ-รอยต่อ Panel และช่องทะลุผนัง (Penetration)

5) Envelope: ฉนวน/Panel/Vapor Barrier/Cold Bridge (หัวใจของการประหยัดไฟ)

Envelope ที่ดีทำให้ “เครื่องทำความเย็นทำงานน้อยลง” โดยไม่ต้องเพิ่มขนาดเครื่อง การเลือก Panel และการติดตั้งจึงเป็นตัวตัดสินค่าไฟระยะยาว ประเด็นสำคัญแบ่งเป็น 4 เรื่อง: ฉนวน, รอยต่อ/ซีล, Vapor Barrier, และ Cold Bridge

5.1 เลือกชนิดฉนวนอย่างไร

• PIR/PU: ใช้แพร่หลาย ให้ค่าการนำความร้อนต่ำ ติดตั้งง่าย
• EPS: ต้นทุนต่ำกว่าแต่ต้องดูการใช้งานและมาตรฐานไฟ
• Rockwool: เด่นด้านกันไฟ แต่ค่าการนำความร้อนสูงกว่าบางชนิด และรายละเอียดรอยต่อสำคัญมาก

5.2 ความหนาฉนวน: อย่าดูแค่ตัวเลข

ความหนาเป็นแค่ส่วนหนึ่ง สิ่งที่ทำให้ “ความหนาเดียวกัน” แต่ค่าไฟต่างกันคือ คุณภาพรอยต่อ และ การเกิด Cold Bridge. หากรอยต่อไม่แน่น ความชื้นแทรกเข้าไปสะสมในฉนวน ประสิทธิภาพจะตกลงเรื่อย ๆ และปัญหาน้ำค้างจะเพิ่มขึ้น

6) พื้นห้องเย็น: กันไอน้ำ-กันน้ำแข็ง-รองรับโหลด (ห้ามมองข้าม)

พื้นห้องเย็นเป็นจุดที่เกิดปัญหาซ้ำบ่อย เช่น น้ำแข็งใต้พื้น (Freezer), พื้นยกตัว, รอยร้าว, และ พื้นลื่น โดยเฉพาะคลังที่มีรถยกวิ่งและรับโหลด Rack สูง หากพื้นไม่ถูกออกแบบเป็นระบบ จะเสียค่าแก้ไขหนักและกระทบการดำเนินงาน

6.1 ระบบชั้นพื้น (Concept)

• Slab on Grade (คอนกรีตพื้น) ออกแบบตามโหลดรถยก/ชั้นวาง
• Vapor Barrier ลดไอน้ำซึมขึ้นจากดิน
• Insulation ลดการถ่ายเทความเย็นลงดิน (สำคัญมากใน Freezer)
• Heating/Anti-frost (บางกรณี) ป้องกันน้ำแข็งสะสมใต้พื้นใน Freezer

ภาพประกอบ: พื้นต้องรองรับ Forklift/Rack และต้องจัดการไอน้ำ-ความชื้นเพื่อไม่ให้เกิดน้ำแข็งใต้พื้น

7) ประตู/ด็อก/ม่านลม: จุดรั่วที่ต้องคุม เพราะเป็นตัวการค่าไฟ

ในคลังเย็นที่เปิด-ปิดประตูถี่ Infiltration มักเป็น Heat Load อันดับ 1. ดังนั้นงานออกแบบต้องมองเป็น “ระบบ” ตั้งแต่ Dock, Ante room, ประตูเร็ว, ม่านพลาสติก, ม่านลม และการจัดเส้นทางรถยก

8) ระบบทำความเย็นและการเลือกสเปก (ภาพรวมที่เจ้าของโครงการต้องรู้)

การเลือกระบบทำความเย็นมีทั้งมิติด้าน “เทคนิค” และ “การบริหารความเสี่ยง”. คุณควรรู้ 4 เรื่องนี้ก่อนคุยผู้รับเหมาระบบ: ความจุ (Capacity), การควบคุม (Control), ความซ้ำซ้อน (Redundancy), และ การบำรุงรักษา (Maintainability)

8.1 แนวคิดการเลือก Capacity

• ถ้าภาระ Infiltration สูง (เปิดประตูถี่) การเพิ่มเครื่องไม่แก้ปัญหาอย่างยั่งยืน ต้องแก้ที่ประตู/ด็อกก่อน
• ถ้ามีการรับสินค้าร้อนเข้า Freezer ควรมี Pre-cool หรือแยกไลน์ ไม่งั้นเครื่องต้อง Oversize
• พื้นที่ Rack สูง ต้องดูการหมุนเวียนอากาศให้ทั่วถึง ไม่เช่นนั้นจะเกิด Hot spot และสินค้าบางจุดอุณหภูมิไม่ถึง

8.2 การควบคุมและ Monitoring

• ติดเซนเซอร์อุณหภูมิหลายจุด (ไม่ใช่จุดเดียว) เพื่อดูความเสถียรจริง
• มี Alarm + Trend ช่วยหาความผิดปกติ (ประตูค้าง/คอยล์อุดตัน/Defrost ผิดเวลา)
• พิจารณา BMS/SCADA สำหรับคลังใหญ่หรือมีข้อกำหนด QA

9) เทคนิคประหยัดพลังงานที่ได้ผลจริง (โฟกัส ROI)

เทคนิคประหยัดพลังงานที่ดีต้องไม่ทำให้ “ความเสถียร” ของอุณหภูมิและความปลอดภัยลดลง. ข้างล่างเป็นแนวทางที่มักเห็นผลชัดในคลังเย็นทั่วไป

10) QC + Commissioning + Hand-over (ทำอย่างไรให้เปิดใช้งานได้ตรงเวลา)

ห้องเย็นที่ดีต้อง “ทดสอบได้” และ “ส่งมอบได้” พร้อมเอกสาร เพราะช่วงเปิดใช้งานคือช่วงที่ปัญหาโผล่. การทำ QC ที่ถูกต้องช่วยลดการแก้ไขหลังเปิดและลดเวลาหยุดระบบ

11) Checklist ขอราคา/ปิด scope งานเพิ่ม (ส่งให้ผู้รับเหมาแล้วคุมงบได้)

ใช้ Checklist นี้เพื่อคุยกับผู้รับเหมาหรือทีมออกแบบให้ได้ราคาที่ “เทียบกันได้” และลดการถูกเสนอราคาต่ำแล้วมาเพิ่มงานภายหลัง